RensInmiddels zijn we al over de helft van onze reis en hebben we naast Almaty, Shymkent, Tashkent en Samarkand ook enkele dagen doorgebracht in Bukhara. Deze stad midden in Oezbekistan heeft niet meer de rol die ze tijdens voorgaande eeuwen had. De functie als belangrijke regionale handelsplaats is verloren gegaan. Ook het uiterlijk van de stad en haar omgeving is veranderd. De oasestad van vroeger is steeds meer gaan lijken op een woestijnstad, vanwege een gebrekkige watertoevoer. Het stof en de hitte laten niet blijken dat de stad vroeger een geliefde stop was voor reizigers. De geschiedenis van Bukhara op de Zijderoute lijkt vergane glorie te zijn.

Fig. 1 – De Mir-i-Arab madrassa in Bukhara, zestiende eeuw

Fig. 1 – De Mir-i-Arab madrassa in Bukhara, zestiende eeuw

Echter, de herinnering aan de Zijderoute is nog springlevend in Bukhara. Een bezoek aan het oude deel van de stad maakt dit direct duidelijk. Het hostel waar we verbleven, ligt vlakbij het oude centrum van Bukhara. Grote delen hiervan stammen uit de zestiende en zeventiende eeuw. De vijftiende en zestiende eeuwse madrassa’s en moskeeën met hun blauwe koepels en grote poorten doen denken aan Samarkand (fig. 1). Bukhara heeft echter veel meer dan alleen deze monumenten. Een voorbeeld is de Kalon minaret, daterend uit 1127. Bovendien is er de Ark, een deel van de stad dat versterkt was met grote muren en al bewoond werd vanaf de vijfde eeuw voor Christus. Bukhara is niet alleen een van de belangrijkste, maar ook een van de oudste steden in Centraal Azië.

De geschiedenis van Bukhara als Zijderoute stad wordt misschien nog beter vertegenwoordigd door de drie overdekte bazaars (fig. 2). Deze oude gebouwen bestaan uit een of meerdere koepels die over een kruispunt gebouwd zijn. Hoewel het de stad vroeger veel meer bazaars kende, doen de drie zijn overgebleven herinneringen opkomen aan het grote handelsverleden van de stad. Dit wordt versterkt door de vele toeristische winkels en kraampjes waar allerlei spullen verkocht worden, van zijde tot keramiek en van sieraden tot specerijen.

Fig. 2 – Panorama foto vanuit het midden van Taki-Zargaron bazaar

Fig. 2 – Panorama foto vanuit het midden van Taki-Zargaron bazaar

Een deel van de producten die verkocht worden zijn handgemaakt in Bukhara of omgeving. In de werkplaatsen, verspreid over de stad, wordt nog steeds zijde geweven, metaal bewerkt, sieraden gemaakt en allerlei andere ambachten worden uitgeoefend (fig. 3). De overblijfselen van het verleden zijn ook hierin terug te vinden. De verkoop van de producten toont vervolgens ook de handelsgeest in Bukhara, waar afdingen op de vraagprijs onderdeel is van het (ver)koopproces. Overigens geldt dit ook voor de rest van Oezbekistan en Centraal Azië. Zonder af te dingen ben je geen volwaardige handelspartner en betaal je bovendien onnodig veel. Waarschijnlijk heeft dit cultuurelement zijn wortels in de handel langs de Zijderoute die in het verleden zo belangrijk was.

Fig. 3 – Zijdeweverij

Fig. 3 – Zijdeweverij

De Zijderoute is niet alleen in de cultuur en architectuur van Bukhara terug te zien. De naam ‘Silk Road’ komt regelmatig voor op producten, reclames of in bedrijfsnamen. Op veel plekken zijn shirts te vinden met een verwijzing naar het verleden van Bukhara op de Zijderoute. Vaak gaat het om afbeeldingen van kamelen of monumenten (fig. 4). Een ander voorbeeld is het Silk Road Teahouse. Merkwaardig genoeg wordt in musea vrijwel alleen indirect naar de Zijderoute gewezen. Tot op dit moment heb ik geen museum kunnen vinden waar (een deel van) de tentoonstelling de Zijderoute als onderwerp had.

Fig 4 – De presentatie van de Zijderoute op kleding

Fig 4 – De presentatie van de Zijderoute op kleding

De herinnering aan de Zijderoute is nog sterk aanwezig in Bukhara. Niet alleen de monumenten, maar het hele centrum van de oude stad wijst de bezoeker op het grote verleden van deze plaats. De bazaars, de onderhandelingen, de producten, namen en gebouwen verwijzen heel vaak op hun eigen manier naar de ‘Great Silk Road’. Voor iedereen die geïnteresseerd is in de Zijderoute is een bezoek aan de stad de moeite waard!